Menu
FacebookTwitterLinkedInRSS Feed
İlginç Ötegezegen Yörüngeleri İlginç Ötegezegen Yörüngeleri

İlginç Ötegezegen Yörüngeleri

Son 60-70 yıldır gökbilimciler yıldızların nasıl enerji ürettiğini, onların nasıl doğduğunu, yaşadığını ve öldüğünü çeşitli gözlemler ve kuramsal çalışmalar sonucunda anladılar. Gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamak için doğal olarak güneş sistemindeki gezegenleri kullandılar. Yerin de içinde olduğu 8 gezegenin yörüngesine baktığımızda hiç de ilginç bir durum yoktur.

Gezegenlerin yörünge eğimleri dediğimiz zaman, her gezegenin yörünge düzlemi ile bir referans düzlemi arasında kalan açıdan söz ederiz. Genellikle referans düzlemi olarak da yerin yörünge düzlemini yani tutulma (ekliptik) düzlemini kullanırız. Bazı tanımlar ise güneşin ekvator düzlemini veya güneş sistemin kütle merkezinden adına da değişmez düzlem adını verdikleri bir referans düzlemini kullanırlar. Aşağıdaki çizelgeye bakarsanız güneşin ekvator düzlemine göre gezegenlerin yörünge eğimleri 3 ila 7 derece arasında değişir.

Otegezegen-yorungeleri-2

Bu sonuçtan hareketle gezegenlerin oluşumunu çok kolay açıklayabiliriz. Büyük bir molekül bulutunun çökmesi sonucunda merkezde güneş oluşurken, ekvator yöresindeki parçacıklara etki eden kuvvetler dengede olduğu için ince bir disk meydana gelir ve buradaki parçacıkların bir araya gelmesi ile gezegenler oluşur.

Fakat başka yıldızların çevresinde dolanan ötegezegenlere baktığımızda genellikle yıldızlarına çok yakın büyük kütleli "sıcak jüpiter" adını verdiğimiz ötegezegenler keşfettik ve bunların yörünge düzlemleri yıldızlarının ekvator düzlemleri ile büyük açılar yapıyordu. Bu durumu da gezegenin kütlesi büyük olduğu için ortaya çıkan tedirginlik kuvvetleri ile açıklanıyordu.

Otegezegen-yorungeleri-3

Kepler uydusunun keşfettiği Kepler-56 yıldızında bulunan iki küçük uydu vardı ve dönemleri sırasıyla 10 ve 20 gündü, yani yıldızlarına çok yakındı. Bu ilginç bir durumdu ve gökbilimciler bu sistemin üzerinde yoğunlaştılar. Son geliştirdikleri bir teknikle yıldızın dönme eksenini saptamayı başardılar. Yıldız kendi ekseni çevresinde dönerken ışığının parlaklığında küçük farklılıklar oluşoyordu. Yıldız sismolojisi adını verdiğimiz bu yöntemle dönme eksenini bulmak mümkün olmuştu.

Otegezegen-yorungeleri-4
Kepler-56 yıldızının dönme ekseni bizin bakış doğrultumuzla 45 derecelik bir açı yapıyordu. Yanındaki iki küçük gezegeni geçiş yöntemi ile bulduğumuza göre onların da yörünge düzlemleri yıldızın ekvator düzlemi ile arasındaki açı yani eğimleri 45 derece yöresinde olmalıydı. Bu ise beklenmedik bir gözlemdi, sadece büyük kütleli ötegezegenlerde bu durum olabilirdi.

Gökbilimciler "dinamik bozulma" kuramını geliştirdiler. Sadece yıldızına yakın büyük kütleli ötegezegenlerde görülen bu "dinamik eğiklik" olayının küçük gezegenlerde görüyorsak buna neden olan uzaktaki bir büyük kütleli ötegezegen olabilir diyerek çok duyarlı tayfsal gözlemler sonucunda gerçekten Kepler-56 yıldızında üçüncü bir ötegezegen olduğunu buldular. Kütlesi 3.3 Jüpiter kadar olan bu gezegen gerçekten beklendiği gibi büyüktü ve içerdeki küçük gezegenlerin yörüngesine göre 25 derece eğimli bir yörüngede dolaşıyordu.

Otegezegen-yorungeleri-5
Kepler-56 yıldızı bizden 3000 IY uzaklıkta ve kütlesi güneş kütlesinden %30 daha fazla. Fakat yarıçapı güneş yerıçapının dört katıdır. Dolayısıyla bu yıldız kırmızı dev bir yıldızdır. Araştırma sonucunda içerdeki küçük gezegenlerin yörünge eğimlerinin büyük olmasının nedeni kuramsal olarak daha dışarıda dolaşan büyük kütleli bir gezegen olması gerekir tezi gözlemle kanıtlanmıştır.

yukarı çık